فروشگاه محصولات دانلودی نخبگان

فایل تحقیقی گپه و دست بافته های ایران و نقش آن در دکوراسیون داخلی یک پروژه تحقیقی قابل استفاده دانشجویان رشته صنایع دستی ،هنر و معماری بصورت word و قابل ویرایش در 225 صفحه 

استاندارد و اندازه گبه

گبه‌هايي كه‌ايلات و عشاير مي بافند به علت‌اينكه براي مصرف شخصي بود، از نظر ابعاد تابع هيچ گونه استانداردي نبود و طول و عرض آن بستگي به ميل و خواست بافندة گبه داشت و شايد بستگي به بزرگي چادر عشاير بافندة آن. گبه تقريباً در اندازه‌هاي مختلف بافته مي شود به ويژه در شرايطي كه‌اين فرش نيز به خانه‌هاي شهرنشينان وارد شده و همچون ديگر فرشها مورد استفاده قرار مي گيرد.

گبه به صورت چهارگوش‌يا كناره در اندازه‌هاي 5/2*5/1 و 200*100 و 250*150 و 5/3*5/2 و 5/1*2 بافته مي شود. اندازة گبه گاه به درخواست مشتري بستگي دارد و اگر مشتري اندازة‌گبه را تعيين نكند بافندة گبه خود به هر اندازه‌اي كه مايل بود گبه را مي بافد. اما امروزه با استقبال از آن و تقاضاي بازار، گبه در اندازه‌هاي استاندارد بافته مي شود.

نقش چادر:

نقش چادر در گبه نماد و سمبل آرزوي تشكيل خانواده و داشتن خانه و سرپناه است. شايد بتوان گفت آرزوي داشتن سرپناهي از خود و چادري بزرگتر و شايد داشتن خانه‌اي ثابت باشد.

نقش گل:

نقش گل در گبه نشاندهنده و سمبل عشق و دوست داشتن همراه با شادي و‌يا شايد نشانة‌ بهار و ندا دهندة بهشت و رضوان خدا باشد چرا كه بهار فصل رويش و نو شدن است و شروع زندگي دوباره همراه با رويش گلها است.

نقش سگ:

نقش سگ در گبه نماد و سمبل حسن وفاداراي است چرا كه سگ دوست و ‌يار و مددكار مردمان عشاير است و دام را در مقابل حيوانات درنده محافظت مي كند.

نقش شتر:

نقش شتر سمبل و نماد صبر و استقامت است، چون شتر حيواني است كه در بدترين شرايط آب و هوايي و‌يا گرماي شديد، با صبر و استقامت تحمل مي كند و حتي اگر چند روزي بدون آب و غذا بماند مي تواند زنده بماند و در نزد قشقايي‌ها شتر بسيار با اهميت است زيرا هنگام كوچ از‌اين حيوان استفاده مي شود و از پشم آن هم براي بافت فرش و از شيرش هم تغذيه مي كنند. شتر حيوان پر منفعت در نزد قشقايي‌ها و عشاير ديگر كوچ رو مي باشد.

نقش اسب:

به علت شرايط مساعد و مراتع وسيع، از 4‌يا 5 هزار سال پيش در مناطق مختلف‌ايران اسب پرورش داده مي شد. اسبها در نزد عشاير قشقايي داراي اهميت زياد و نشانة‌صلح و دوستي و متانت است. اسب حيواني ست كه عشاير براي سواركاري و باربري از آن استفاده مي كنند و در بناي تخت جمشيد انواع نژادهاي گوناگون اسب‌ايراني داده مي شود و چون اسب سمبل و پيام دهندة صلح و دوستي بود از‌اين رو بيشتر به پادشاهان و بزرگان هديه داده مي شد. و در بعضي از احاديث و روايات نيز اسب جايگاه دارد. بهترين نوع اسب با نام كاسپين كه به عنوان سحر و سمند مطرح بوده اند و به همين دلايل كه ذكر شد عشاير از‌اين طرح در گبه‌ها استفاده مي كردند. به طور كلي نقش دامها در نزد عشاير و قشقايي‌ها نماد نعمت و بركت است، چرا كه علاوه بر استفاده از شير و از پشم آنها، براي حمل و نقل از آنها استفاده مي شود. و شايد بتوان گفت كه بيشترين نياز عشاير از دامها برآورده مي شود.

طرح مشترك و نحوة بافت گبه در بين‌ايلات فارس:

قشقايي‌ها همان طور كه گفته شد سابقة ديرينه‌اي در بافت گبه دارند و در بيشتر طرح‌ها از اشكال هندسي با خطوط شكسته استفاده مي كنند اغلب بافندگان‌ايل قشقايي در گبه و در فرش و ديگر دست بافتهاي خود از طرحهاي متقارن و نامتقارن استفاده مي كنند.‌اين طرحها گاه بسيار ساده و در عين حال زيبا و جذاب است. در بين گبه‌ها بافت‌ايلات فارس گبه‌هاي شير مورد توجه علاقمندان و دوستداران‌اين هنر بوده و جز‌ايلات قشقايي ديگر‌ايلات هم از‌اين طرح در گبه‌هاي خود استفاده مي‌كنند. گبه‌هايي كه قشقايي‌ها مي بافند داراي نقوش تكراري(واگيره)، شكسته و هندسي مي باشد و رنگهاي آنها داراي شفافيت خاصي است و شباهت زيادي به بافتهاي تركمنها دارد. در منطقة فارس از نظر بافت گبه، تنها‌ايل قشقايي بهترين و مرغوبترين دستبافت‌ها را به خود اختصاص داده اند. چرا كه كيفيت پشم(خامه) بسيار عالي است و با دست ريسندگي‌اين گونه پشم‌ها انجام مي شود. و رنگرزي پشمها به روش طبيعي و گياهي انجام مي شود. با طرح‌هايي كه در مباحث قبل توضيح داده شد گبه‌ها بافته مي شوند. بافتهاي ديگر مناطق، چه شهري و چه روستايي، در مقايسه با‌ايلات قشقايي از نظر تكنيك بافت و طرز استفاده از رنگها در گبه‌ها متفاوت است.

گبة ديروز

گبة شش بلوكي

شش بلوكي‌ها از راه گله داري امرار معاش مي كنند و بافندة‌اين گبه احتمالاً به همين دليل توجهي خاص به بز داشته است. علاوه بر استفاده از موي بز در بافت‌اين گبه، نقش بز نيز در سراسر گبه به شكلهاي گوناگون تكرار شده است. در واقع فاصلة ميان ترنجها و حاشيه را نقش بز پر كرده است. رنگ متن گبه روناسي است و ‌يك طرح جناغي دورتادور سه ترنج را احاطه كرده است. استفاده از رنگهاي گرم در‌اين گبه حكايت از آن دارد كه گبه در منطقة قشلاق شش بلوكيها‌يعني در بخش خورموج شهرستان بوشهر بافته شده است.

طراحي و نقشپردازي

شيوة طراحي و نقشپردازي گليمهاي فارس، بر خلاف كردستان، مبتني بر طراحي هندسي و نقشمايه‌هاي هندسي است. به همين سبب است كه در گليم قشقايي اثري از نگاره‌ها و طرحهاي گياهي‌يا افشان و بته‌اي نمي‌يابيم و كاربرد نگاره‌هاي هندسي و اشكالي هم نه به آن صورت و شيوة‌ آرايش است كه در قالي قشقايي. اصولاً، پراكنده بافي و در هم ريختن نقشمايه‌ها و آرايش نامتقارن در گليمبافي قشقايي رسم نيست و طراحي گليم قشقايي (و نيز لري) نظم و قاعده‌اي سواي نظم و قاعدة قاليبافي اشكالي دارد. طراحي حاشيه و لچك و ترنج، صرفنظر از سبك و ماهيت نگاره‌هاي مورد كاربرد، كم و بيش مشابة طراحي قالي است. اما نقشمايه‌هاي گليم هم با نگاره‌هاي قالي فرق دارد و هم با شيوة ‌آرايش و طرز قرار گرفتن آنها.

در سنت گليمبافي كردستان- در همان حال كه گليم كردي نقشهاي خاص دارد و قالي و قاليچة كردي نقشهاي خاص- اندك نيست مواردي كه بافندة كرد طرح و نقشهاي ويژة قاليبافي- مانند نقش بته‌اي و ماهي درهم- را در بافت گليم اختيار مي كند. برخاسته از همين نزديكي و امتزاج شيوة نقشپردازي گليم و قالي كردي و دوري و افتراق سبك طراحي گليم و قالي قشقايي، سنت عدم كاربرد نقش و نگارهاي چند لايه و تو بتو و فقدان «ريزنقشي» در گليم قشقايي است و فرواني و رواج آن در گليم كردي. مقايسة سبك كاربرد نقشمايه‌هاي‌يكسان در گليمهاي كردي و قشقايي‌اين نكته را آشكار مي كند. گليمباف كرد نقش محرمات باريك را درست به همان شيوه و با همان ريزه كاريها بكار مي گيرد كه قاليباف كرد. حال آنكه، گليمباف قشقايي- حتي در ظريفترين و ريزبافت ترين دستبافت گليمي خود- چنين نمي كند و راه راههاي محرمات باريك را بصورت خطهاي سادة رنگين و خالص، بي هيچگونه پيرايه‌اي، در كنار هم مي گذارد. به همين سبب است كه بسياري از نقشهاي گليمي قشقايي چيزي جز رنگ مجرد‌يكپارچه نيست و دشوار مي توان‌يافت گليمي را كه نگاره‌هايش به شيوة‌ قالي گره بافته «دوره گيري» شده باشد.

دره شوري، دهة پنجم تا ششم قرن چهاردهم هـ . ق

اين دو گليم نمونه‌هايي است دلفريب از‌يك گروه خاص گليمهاي لچك- ترنج كه لچكها و ترنجها‌يا‌يكسره ساده و بي ن قش و نگار است‌يا‌اينكه تنها چند نگارة كوچك انگشت شمار بر آنها بافته اند، با فروتني و خاكساري.‌اين طرح خاص لچك- ترنج ساده، با رنگ آميزي نامتقارن لچكها و ترنجها و اضلاع پلكاني پهن دو جانبه در گليمبافي و گبه بافي طايفة دره شوري متداول است و بيگمان از شيوة طراحي و رنگ آميزي گليمها و گبه‌هاي لري فارس برگرفته شده كه در منطقة ممسني در جوار سسلاق دره شوريها بافته مي شود. گذشته از دستبافته‌هاي لري، بافندگان ترك- لر نيز همين سبك را در طراحي گليمهاي خود بكار مي گيرند.

كشكولي، اواخر دهة ششم قرن چهاردهم هـ .ق. 142*258 سانتيمتر

جاي ترديد نيست كه گليمهاي شطرنجي از ابداعهاي طايفة كشكولي است، چون همة آنها حاشيه پردازي خاص گليمهاي كشكولي را دارد (حاشية لنگج همراه با دو‌يا چهار نوار باريك حاشية فرعي)‌ به همان شيوة‌ حاشيه پردازي قالي و قاليچه كه در حاشيه پردازي گليم رسم نيست. برهان ديگر و قاطعتر، وجود كتيبه است(كه در مكتب گليمبافي فارس از نوادر است) در دو تا از گليمهاي‌اين گروه كه در‌يكي از آنها نام‌اين طايفه تصريح شده است.

از جهت طراحي، حاشيه‌هاي خاص‌اين گروه- كه همگي متناسب و هماهنگ با طرح اصلي است و استوار بر چهارخانه‌هاي دو رنگ- نيز درخور اعتنا و تأمل است. به ظاهر نقشماية حاشية اصلي در ابتدا به همان شيوة بوده، با رديفهاي لوزيهاي كوچك بهم پيوسته، بطور منقطع (يك جا تيره و‌يك جا روشن) كه در نهايت، خود نوعي جلوة شطرنجي مي‌يابد

سنت‌‌‌ها و فرهنگ بومي

طي قرن‌‌‌ها، شيوه‌‌ي زندگي صحرانشينان و روستاييان بافنده تغيير بسيار ناچيزي داشته است و با آن كه مراكز شهري از نظر هنري و فرهنگي رشد كرده، اما زندگي روستايين و صحرانشينان در ارتباط تنگاتنگ با طبيعت باقي مانده است. زندگي‌اين گروه بسيار ساده و تاريخ شان نسل به نسل و سينه به سينه به وسيله‌‌ي آوازهاي كهن سالان و ترانه‌‌‌ها، سروده‌‌‌ها و اوراد شمن‌‌‌ها، كه گاه شب‌‌‌هاي پياپي به طور مي انجامد، نقل شده است.‌‌يكي از شمن‌‌‌هاي قرقيز به بازخواني سيصد هزار بيت از ابيات «مانا». روايت‌‌‌هاي اصيل قرقيزها، مشهور است. پيشينه‌‌ي ‌اين مردمان چون راه ديگري براي ثبت تصويري تاريخ شان نمي شناخته، در علايم رمزي گليم‌‌‌هاي شان نقش شده است.

دارايي صحرانشينان بسيار اندك است و ميراث شان تنها در خيمه‌‌‌ها، حيوانات، وسايل آشپزي، معدودي لباس، دست بافت، آداب و رسوم، باورها و خرافات شان كه تا چندي پيش و براي قرن‌‌‌ها بي تغيير مانده بود، خلاصه مي شود. سكونت دايمي‌اين مردم در روستاها و تغيير شيوه‌‌ي زندگي، از كوچ‌‌‌هاي موسمي به‌‌يك جا نشيني و كشاورزي، ناگزير سنت‌‌‌هاي قبيله‌اي را كه رابطه‌اي تنگاتنگ با كوچ داشته، به فرهنگ بومي ثابت روستايي تبديل كرده است.‌اين تحولات داراي روندي بسيار بطئي است و تأثير تصور زنان به عنوان بافندگان اصلي، بازتاب عميقي بر آداب و رسوم بومي داشته است. طي نسل‌‌‌ها، اعتقادات پر رمز و راز، معجون‌‌‌ها، علايم و فنون، كه نگاره‌‌‌هاي گليم نيز بخشي از آن‌‌‌ها است، از مادران به دختران رسيده و بر روايت‌‌‌هاي بر جاي مانده از اجداد، داستان‌‌‌ها و خرافات جديدي نيز افزوده شده است.

تركيب رنگها

رنگهاي قرمز، زرد و آبي را رنگهاي اوليه مي نامند زيرا نمي توان با تركيب هيچ نوع رنگ ديگري آنها را به دست آورد. از مخلوط دو رنگ اصلي، رنگ ثانويه به دست مي آيد.

- از مخلوط رنگ قرمز با رنگ زرد رنگ نارنجي به دست مي آيد.

- از مخلوط رنگ آبي با رنگ قرمز رنگ بنفش به دست مي آيد.

- از مخلوط رنگ زرد با رنگ آبي رنگ سبز به دست مي آيد.

رنگهاي نارنجي، بنفش و سبز را رنگهاي ثانويه مي نامند.

وقتي دو رنگ با هم تركيب مي شوند و هم ديگر را خنثي نمايند، مي‌گويند آن دو رنگ، رنگ مكمل هستند.

منظور از رنگ خنثي يعني رنگ خاكستري

- قرمز مكمل رنگ سبز است.

- زرد مكمل رنگ بنفش است.

- آبي مكمل رنگ نارنجي است.

هنگامي كه دو رنگ مكمل در كنار هم قرار گيرند باعث شدت رنگ يكديگر شده و درخشانتر به نظر مي آيند. رنگهاي اوليه و ثانويه با رنگ سفيد روشنتر و با رنگ سياه تيره تر مي گردند.

رنگهاي مياني

رنگهاي مياني مابين رنگهاي اصلي و ثانويه قرار دارند يعني:

- مابين رنگهاي قرمز و نارنجي رنگ قرمز نارنجي

- مابين رنگهاي زرد و نارنجي رنگ زرد نارنجي

- مابين رنگهاي زرد و سبز رنگ زرد سبز

- مابين رنگهاي سبز و آبي رنگ سبزآبي

- مابين رنگهاي آبي و بنفش رنگ آبي بنفش

- مابين رنگهاي بنفش و قرمز رنگ قرمز بنفش

همچنين از مخلوط رنگ نارنجي با مقدار كمي رنگ سياه رنگ قهوه اي بدست مي آيد. از مخلوط رنگ قهوه اي با رنگ سفيد رنگ كرم بدست مي‌آيد.

طرح خشتي يا قابي شكل

اين نقش شامل طرح‌هايي است كه متن باريك به صورت منظم به چند قسمت به شكل قاب تقسيم شده هر قاب ممكن است به طور جداگانه طرحي همگون و هماهنگ با ديگر قابها داشته و‌يا با آنها متفاوت باشد. نقش‌هاي به كار رفته در داخل قابها، طرح‌هاي هندسي؛ طرح درخت گل و مرغ و خاتم كاري است و نگاره‌هاي ستاره‌اي شكل تزئين كنندة حاشيه‌هاي قابهاست.‌اين طرح‌ها به صورت هندسي بوده و انواع آن عبارتند از طرح جوشقاني، قاب قراني، لچك و ترنج طرح خشتي مي تواند به صورت شطرنجي سياه و سفيد و داراي طرح‌هاي كوچك و هندسي در هر شطرنجي باشد. بافندة طرح شطرنجي بر طبق وضعيت زندگي روزانة‌ خود، رنگ سفيد‌يا سياه استفاده مي كردند كه رنگ سفيد نشانه، آن است كه آن روز، روز خوبي برايش محسوب مي شود و اگر روز بدي داشته از رنگ سياه استفاده مي كرد، و شايد در طرح شطرنجي چند رنگ سفيد و‌يا چند رنگ سياه پشت سرهم قرار مي گرفت.